ماشین خشم چگونه ساخته می‌شود و چه نیروهای و «تفاوت‌های در خود یا همان متفاوت شدن نه متفاوت بودن»، امکان‌های خشمگین شدن را به وجود می‌آورند؟ آیا مراقبه و امکان‌های تزکیه و کنترل خود و نفس می‌تواند مانع خشم جمعی شود؟ آیا دستگاه مراقبه که امروزه در جهان به یک گفتمان غالب در روانشناسی و عرفان تبدیل شده است، می‌تواند امکان‌های جهانی بدون خشم و یا خشونت را به وجود بیاورد؟ آیا می‌توان رخداد خشم را با امری فردی و متأثر از یک نظام شخصیتی فردی خوانش کرد؟ ابتدا باید کمی مفهوم ماشین را تحلیل کرد تا با تمسک جستن از ایده دلوز، خشم را نه زادهٔ امری درونی، بلکه آن را در یک امری ساختارمند و نظام‌یافته تحلیل کرد.
مکانیسم خشم، برساخت یک فرایند شدنِ تاریخمند در ساختارهای بدنِ انسان تاریخی است. ماشین برای دلوز فراتر از یک امر و یا یک رویداد فنی است. او این مفهوم را از اسپینوزا و دستگاه هستی‌شناسانه اسپینوزایی وام می‌گیرد. چنان‌که اسپینوزا در کتاب اخلاق نشان می‌دهد که انسان از طبیعت مستثنا نیست و قسمت اعظمی از ضرورت‌های رفتارهای او وابسته به طبیعت است و به‌واسطه این امتزاج طبیعی قابل ادراک خواهد بود. به زبانی دیگر، انسان یک دیگری یا امری بیرونی، در برابر طبیعت محسوب نمی‌شود و مناسبات و امیال انسان قسمتی از حیات کیهانی است. دلوز در ضد ادیپ با بسط این هستی‌شناسی نشان می‌دهد که هر سیستمی که امکان قطع کردن و از بعدی دیگر امکان تولید داشته باشد، یک ماشین است. کارخانه یک ماشین است، بدن یک ماشین است، دهان یک ماشین است و این لیست را می‌توان با مثال‌های متنوع از زندگی ادامه داد. او در ابتدای کتاب ضد ادیپ می‌گوید، پستان ماشینی است که شیر را تولید می‌کند و دهان ماشینی است که با جفت شدن به آن، ماشین شیرخوارگی را به وجود می‌آورد. آن‌ها (دلوز و گاتری) به‌واسطه همین رویکرد، ایده «نهاد» را مورد نقد بنیادین قرار می‌دهند. به‌طور ساده باید بگویم، نهاد برای فروید یک انباری از غرایز است؛ به زبان دلوز همانند یک تئاتر است که فضا را برای نمایش عقده‌های ادیپی فراهم می‌کند. پدر، مادر و کودک بازیگران این میدان هستند.
دلوز دقیقاً از همان ابتدای کتاب، با ایده نهاد درگیر می‌شود؛ او در ابتدای متن ضد ادیپ می‌گوید: «چه اشتباهی که اساساً از نهاد سخن گفته شده است». زیرا نهاد از نگاه فروید، یک دیگ جوشان و تابع لذت است، نیروی ویرانگر که به میانجی خود و فراخود کنترل می‌شود. در نهایت، کل هستی‌شناسی فروید ایده تخلیه و سرکوب است. نهاد یا باید سرکوب شود و یا در راستای سنت‌های موجود، رام و دوباره تخلیه شود. ولی دلوز قرار است نشان دهد، ناخودآگاه یک کارخانه است؛ کارخانه به دنبال ساختن معنا نیست، او قرار است به جریان تولید توجه کند: تولید واقعیت، تولید حس، تولید اتصال و تولید میل. پرسش فروید از میل یک پرسش معنادار است؛ او می‌پرسد غریزه چه معنایی دارد؟ ولی دلوز گونه‌ای دیگر پرسش را طرح‌اندازی می‌کند. او می‌گوید، ماشین چه‌کار می‌کند و چه چیزی تولید می‌کند؟
روانکاوی اساساً میل را به دال و مدلول تبدیل می‌کند، یعنی ساختن یک نوع نظام نشانه‌شناختی یا به‌صورت دقیق‌تر، نشانه‌شناسانه کردن سازوکارهای جهان. در دستگاه روانکاوی فرویدی هر عمل و رخدادی در ناخودآگاه صاحب یک معنای پنهان است که روانکاو با سازوکار روان‌شناختی خود، قرار است آن را افشا کند؛ به زبانی دیگر، روانکاو دست به تفسیر پستوهای پنهان ذهن می‌زند. هر عملی از یک خواب گرفته تا یک لغزش زبانی و بیماری‌هایی که احتمالاً انسان‌ها به آن دچار می‌شوند، واجد یک معناست که به یک دال پنهان و ناآشکار اشاره دارد. دلوز و گاتری بیان می‌کنند که فروید با این عمل، میل را از کارخانه، که جای ساختن است، تبدیل به یک منطق تئاتری کرده است. در منطق تئاتر ما اساساً با منطق نمادین سروکار داریم. به‌طور دقیق‌تر، وقتی ما از تئاتر سخن می‌گوییم، فرد را در یک چارچوب ۱. بازنمایی، یعنی هیچ‌چیز خودش نیست و به یک چیز دیگر باید ارجاع داد، حوالت می‌دهند. ۲. به یک میدان بسته و خصوصی، یعنی خانواده و مشخصاً پدر و مادر و ۳. جهان از قبل نوشته‌شده، مثلاً یعنی تو پدر هستی و اساساً نقش تاریخی تو این است، مادر هستی و یا پسر و در نهایت، در منطق تئاتری، ما با یک ۴. ناظر کل مواجه می‌شویم. به این معنا که تماشاگر از یک جایگاه به نمایش نگاه می‌کند و کارگردان دانای کل است. بیمار روی کاناپه لمیده و منطق نمایش به او می‌گوید تو دچار چه مشکلی هستی و این من هستم که می‌دانم که در درون تو چه حقایقی وجود دارد.
با چنین نمادین‌سازی، هر چیزی دلالت بر یک چیز دیگری دارد و هیچ‌چیز، آن چیزی نیست که باید باشد؛ هر عملی و یا هر نشانه‌ای به یک نشانه والاتر و خیالی حوالت داده می‌شود. مثلاً کوه می‌تواند نماد قدرت و یا پدر باشد و هر مفهومی می‌تواند به چیز دیگری ارجاع داده شود. در نگاه دلوزی، کوه دقیقاً کوه است، نماد چیز دیگری نیست؛ کوه یک سیستم زمین‌شناختی است، یک ماشین، که می‌تواند مثلاً جریان باد، برف و احتمالاً ساختارهای جوی ایجاد کند و منجر به تغییراتی در ساختارهای طبیعی و طبیعت شود. پرسش این است که چرا باید آن را به چیزی دیگر تحویل کرد. یا به زبانی دیگر، هر پدیده‌ای چرا باید به یک امری فراتر از آنچه است حوالت داده شود.
دلوز در فصل دوم کتاب ضد ادیپ بیان می‌کند که عقده ادیپ وضعیت ناخودآگاه نیست، بلکه یک استعمار است؛ استعمارگری که توسط روانکاوی بر ناخودآگاه اعمال می‌شود. فرایند روانکاوی به این خاطر استعمارگر است که با ورود به ناخودآگاه، تمام شیوه‌های آزاد و وحشی تولید میل را از بین می‌برد و ادیپ را جای آن می‌نشاند. در نگاه دلوز، میل اساساً همانند یک منطق قلمروزدایی و ساختن قلمروهای جدید عمل می‌کند. میل در منطق فرویدی در حصار قلمرو خانواده حبس می‌شود. به زبانی دیگر، همه‌چیز را می‌توان از دل خانواده و سازوکارهای خانواده بسط داد و تسعید کرد.
ماشین دلوزی چهار ویژگی دارد: ۱. ماشین امری استعاری نیست، بلکه قسمتی از واقعیت زندگی انسان و جهانی است که انسان با بدن خود درگیر آن است. ۲. ماشین‌ها همیشه به یک چیز دیگر وصل می‌شوند: دهان به پستان، زمین به ریه، ریه به هوا؛ این اتصالات است که دقیقاً واقعیت را می‌سازد. «ماشین‌هایی که ماشین‌های دیگر را می‌رانند، ماشین‌هایی که به وساطت ماشین‌های دیگر به حرکت در می‌آیند، با تمام وصل‌شده‌ها و اتصال‌هایی که ضرورت یک حرکت محسوب می‌شود» (ضد ادیپ، ص ۹).
۳. در ماشین اساساً هیچ جدایی بین اجزای آن‌ها وجود ندارد؛ بدن تبدیل به یکی از اجزای ماشین طبیعت می‌شود، می‌توان گفت بدن قسمتی از طبیعت است که در یک سازوکار زیستی در حال تولید هستند. (در اینجا ما با روح اسپینوزایی دلوز مواجه می‌شویم.)
۴. ماشین رویداد انقلابی است، به این دلیل که او در برابر قلمروهایی همانند خانواده، دولت و کلیسا قرار می‌گیرد.
این دستگاه‌های سرکوب‌گر سه کار می‌کنند: یک، میل را در زندان خانواده محبوس می‌کنند، یعنی جهان در یک سه‌گانه پدر، مادر و کودک تقلیل داده می‌شود. دوم، میل به یک فقدان، تهی‌بودگی و امر کاستی فهمیده می‌شود. به زبانی ساده‌تر، اساساً در گفتمان روانکاوی، برای درمان و درمانگری یک فرد، روانکاو به یک کاستی و از‌دست‌دادگی یا یک تهی‌بودگی اشاره و ارجاع می‌دهد؛ چون تو نداری، بنابراین میل به چیزی داری، یعنی تو چیزی کم داری، اساساً تو همیشه باید به دنبال یک گمشده بگردی.
سوم، میل در دستگاه فرویدی یک امر ثابت است. یک خود ثابت و منسجم و یکدست که یک هویت ثابت و معین را هدایت می‌کند. ماشین میل دلوزی دقیقاً در برابر همه چنین روایت‌هایی از هستی قرار می‌گیرد. چگونه؟ میل می‌تواند به خورشید وصل شود، به برف، صخره‌ها، به تاریخ، به حیوانات، به موسیقی و غیره. هستی این انسان غیرمتمرکز به جهان گشوده است و هر لحظه در یک شدن تاریخی قرار دارد. از نگاه دلوز، ماشین‌ها با فقدان کار نمی‌کنند، بلکه ماشین‌ها با اتصال‌ها و قطع شدن‌ها، جهان خود را امتداد و بسط می‌دهند و در نهایت، امکان‌های ساختن و تولید کردن را طرح‌اندازی می‌کنند.
می‌توان گفت دهان فقدان پستان را حس نمی‌کند، بلکه جهان یک ماشین است که وصل می‌شود و شیر مادر را به جریان وامی‌دارد. امر ثابت نیز برای دلوز یک ماشین تکثر است. انسان یک ماشین تکه‌پاره است، یک ماشین تنفس، ماشین گوارش و این ماشین‌ها با ماشین‌های دیگر در ارتباط هستند. بنابراین میل اساساً در این دستگاه هیچ‌گاه اسیر گذشته نیست، نیرویی است که می‌تواند به هر قسمت این کارخانهٔ حیات وصل شود و یک امر نو و شدن تازه بیافریند.
پرسشی که ذهن من را به خودش مشغول کرده است، این بوده است که چه اتفاقی در مناسبات این ماشین‌ها رخ می‌دهد و یا چه نیروهایی امکان‌های تولید و شدن را متوقف می‌کنند و مانع تولید ماشین‌های دیگر می‌شوند. ماشین‌های قدرت با چه مکانیسم‌هایی امکان‌های شدن را در ماشین‌های دیگر از کار می‌اندازند؟
به‌طور مشخص‌تر، چه عوامل و نیروهایی امکان خشمگین شدن جامعه را ممکن می‌کنند؟ میل و نیروی خشم از کدام رخدادها امکان ظهور می‌یابد و خود را به یک امر تکین تبدیل می‌کند؟
با این پیش‌فرض‌ها، اقتصاد، آزادی و عدالت ماشین‌هایی هستند که با ماشین زندگی انسان‌ها در ارتباط درون‌باش قرار دارند. خشم و یا ماشین خشم دقیقاً در میانه ماشین اقتصاد، عدالت و آزادی ساخته می‌شود؛ به روایتی دیگر، خشم محصول چنین ماشین‌هایی است.
اقتصاد، خواست آزادی و عدالت از نیروهایی هستند که انسان به‌مثابه یک ماشین، میل به آن‌ها دارد. این امیال از یک منطق ریزوم پیروی می‌کنند. ریزوم یک نوع تفسیر از جهان است که در آن ما با گسست‌ها، روندهای افقی و مرکززدایی مواجه می‌شویم. باید گفت این سه‌گانه یا چندگانه، اجزای امیال انسان‌ها برای تولید ماشین زندگی هستند. وقتی یک قسمت این ماشین میل دچار آنومی می‌شود، امکان‌های دیگر را دچار خلل و گژکارکرد می‌کند.
خشم دقیقاً از دل چنین آنومی به وجود می‌آید، چرا آنومی؟ دقیقاً به این دلیل که وقتی اقتصاد، عدالت و ایده آزادی برای انسان‌ها محدود شود و مانع امکان‌های «من» شود، ما در این لحظه با انواع خشم مواجه می‌شویم. قصه این نیست که من از مکانیسم‌هایی استفاده کنم تا نفس و درون خود را کنترل کنم (به‌واسطه یوگا و یا هر فرمی از عرفان‌های جدید)؛ قصه بنیاداً یک امر ساختاری بیرونی است. راه برون‌رفت از خشم از دل تزکیه‌سازی نمی‌گذرد، اساساً فرد در ساختن خشم کاره‌ای نیست. چنان‌که دورکیم، جامعه‌شناس فرانسوی، به ما نشان داده است که اتفاقات اجتماعی نه برخاسته از مناسبات فردی است و نه از میانگین افراد برساخته می‌شود. رخدادهای اجتماعی امری فراتر از مناسبات فردی و جمعی است.
پرسش این نیست که چگونه بر خشم خود غلبه کنیم، پرسش اساسی این است که چگونه ماشین خشم در متن جامعه برساخته می‌شود. از یک منظر، خشم محصول یک نوع اقتصاد نابسامان است، اقتصادی که امکان لذت خرید را در ما محدود می‌کند. به زبان دلوزی، انسان ماشین لذت است و هر محدودیتی در لذت خرید و محدودیت مناسبات اقتصادی، او را خشمگین می‌کند.
پیش‌فرض من این است که انسان‌ها از حیث ذهنی، خواسته‌های نامحدود دارند؛ از این حیث، در امر انضمامی نیز تمایل دارند به دنبال خواسته‌های عینی در دنیای واقعی و بیرونی بگردند. در هر خواستی نوعی میل و لذت نهفته است: میل خواندن، میل ورزش کردن، میل تفریح و غیره. ماشین لذت در اقتصاد همان فرایند تولید و مصرف است. هم تولید لذت دارد و هم مصرف. وقتی کسی تولید می‌کند، گویا دست به یک خلق جدید زده است، می‌توان گفت گویا یک فرد یک موجودی را در جهان اضافه کرده است. بنابراین او چونان یک ماشین تولید، میل دارد مداوم و با سرعت در راستای میل خود طرح‌آفرینی کند و یا قلمرویی بزداید و در همان حال یک قلمرو جدید بیافریند.
اقتصاد، میل به آزادی و تمایل انسان‌ها به خواست عدالت، امیالی هستند که انسان‌ها در لحظات و دوران‌های زندگی در حال بازسازی و بازآفرینی این مفاهیم هستند. این مفاهیم، قسمت‌های مهم و بنیادی زندگی یک انسان محسوب می‌شوند و انسان‌ها آفرینش‌های خود را با این امور گره می‌زنند. به گمان من، این مفاهیم علاوه بر مفهوم بودن، وجهی از امیدهای انسان‌ها برای امتداد زندگی هستند. دلوز در آخرین متن خود، نشان می‌دهد زندگی دقیقاً همین لحظاتی است که ما در آن خود را نشان می‌دهیم و تأکید می‌کند که زندگی هیچ پس و پشتی ندارد. او در مقاله «درون‌ماندگاری: یک زندگی» می‌گفت، از نظر او زندگی نه عمقی دارد و نه یک امر فراتر از وضعیت موجود است. زندگی یک امر درون‌باش است. دقیقاً زندگی یک بودن و شدن دائمی و ویران کردن هر امری است که تو را محدود می‌کند.
«برگسون در کتاب ماده و حافظه اولین بار از مفهوم تصویر استفاده می‌کند. برگسون ماده را تصویر می‌نامد که در میانه بازنمایی قرار دارد. وقتی ما جهان و ماده را تصویر می‌نامیم، دیگر برای جهان یک امر فراتر قائل نیستیم. در نگاه برگسون، جهان چونان تصویری است که ما آن را مشاهده می‌کنیم. ترجمه آن چنین است که حوادث زندگی همان هستند که می‌بینیم و نباید به دنبال چیزی پس و یا پشت یک رخداد بود ۱».
از این حیث، اقتصاد همان تصویر جهان است؛ وقتی ما خرید می‌کنیم، قسمتی از جهان خود را به نمایش می‌گذاریم و یا قسمتی از ماشین میل خود را به حرکت درمی‌آوریم. برگردیم به رخداد خشم، انسان وقتی خشمگین می‌شود که یک ماشین قدرتمند به نام اقتصادِ انحصاری مانع از ارضای ماشین میل مصرف و تولید یک جامعه شود. از آنجایی که ماشین اقتصاد انحصاری قدرتمند است، مانع امکان‌های من می‌شود و امکان‌های من را محدود می‌کند و از آنجایی که انسان همیشه میل به شدن دارد و ماشین اقتصاد انحصاری مانع خلاقیت‌ها و تولید کردن‌های او می‌شود، در برابر آن دست به خشونت می‌زند.
آزادی و عدالت و یا خواست آزادی و عدالت، یک نیروی درون‌باش انسان برای تولید لذت است. من در کنار آزادی و یا آزاد بودن، صاحب امکان‌های متکثر و متفاوت می‌شوم. به زبانی دیگر، خشم دقیقاً در همین لحظه متولد می‌شود، وقتی دو ماشین در برابر هم قرار می‌گیرند و یک ماشین به‌خاطر قدرت ساختاری، امکان‌های دیگری را محدود می‌کند. در این لحظه خشم پا به عرصه می‌گذارد و تو را له می‌کند و می‌گوید که تو باید در همین کرانه‌هایی که من می‌گویم خود را محدود کنی. انسان همیشه در تاریخ در برابر محدود و محدودیت‌سازی قرار گرفته و تمایل داشته است که قلمروهای تازه‌ای خلق کند. همان‌طور که قید اقتصاد، اقتصاد آزاد است، قید آزادی دقیقاً ایده آزادی است. انسان صرفاً و ضرورتاً در جهان آزاد می‌تواند نوع نظام و رفتارهای خود را تنظیم و تبدیل به قاعده و قانون‌های درونی کند.
دلوز در شاهکار کتاب تفاوت و تکرار، در فصل اول مبحث ِتفاوت در خود، بیان می‌کند که تفاوت یک نیروی درونی است که در میدانی از نابرابری‌ها وجود دارد. این نابرابری‌ها در یک تلاقی، امکان یک امر جدید را به وجود می‌آورند. دلوز مثالی از تخم‌مرغ می‌زند: می‌گوید تصور کن جهان چونان یک تخم‌مرغ است، پیش از اینکه ما جوجه را ببینیم، در درون این تخم‌مرغ شدتی از تفاوت‌ها در حال رخ دادن است. این نابرابری و یا این تفاوت‌های ناب، همانند یک نقشه نانوشته، سرنوشت یک موجود را می‌آفرینند. در این رویکرد، تفاوت امکان بروز و ظهور دارد، یعنی از دل تفاوت در بین اجزای یک شی و تفاوت‌ها و نزاع‌ها، امکان شدن را برای یک موجود مهیا می‌کنند. ولی وقتی یک وجه از تفاوت نتواند به یک فعل یا شدن تبدیل شود، آنگاه یک موجود حذف خواهد شد. به روایتی دیگر، وقتی در یک ساختار، امکان‌های تفاوت نادیده گرفته شود و قرار باشد همه به یک تنِ شبیه به هم تبدیل شوند، آنگاه ما با حذف یک نیرو مواجه خواهیم شد.
اگر با این روش‌شناسی به مفهوم خشم نظر بیفکنیم، خشم اساساً در به رسمیت نشناختن ایده تفاوت است، یعنی در کُنش خشم، اساساً ما تمایل نداریم دیگری و ذائقه‌های دیگری را به رسمیت بشناسیم. بنابراین در رخداد خشم، دو حق مطلق در برابر هم صف‌آرایی می‌کنند، دو خشمی که هیچ‌کدام کمترین حقی برای دیگری قائل نیست. به زبانی دیگر، وقتی تو امکان‌ها را از دیگری می‌گیری، امکان تولد یک پدیده را از بنیان نابود می‌کنی. در عالم انسانی این رخداد تبدیل به خشم می‌شود. یعنی یک نیرو می‌خواهد تمام دیگری را به‌طور مطلق نابود کند و به‌جای تفاوت از یکدستی و یکپارچه‌سازی سخن بگوید.
جامعه خشمگین محصول خشم یک فرد نیست که با ریاضت و ذن و در خودفرورفتگی قابل حل باشد؛ خشم جامعه محصول یک روند تاریخی ماشین میل قدرت است. ماشین میلی که به دیگری امکان حضور آزادانه امر اقتصادی را نمی‌دهد. ما در بازی میدان خشم، یک نادیگری هستیم. وقتی می‌گویی دیگری، دقیقاً یک ابژه را در برابر خود مشاهده می‌کنی و آن را به رسمیت می‌شناسی، دست‌کم در مقام یک دشمن؛ ولی در خشم، ما با نادیده گرفتن دیگری، او را به یک نادیگری تبدیل می‌کنیم، یعنی همان سوژه تهی که امکان هیچ خواستی را به او نمی‌دهی.
یعنی میل داریم او را حذف کنیم و تمام امکان‌های زیستن را از او بزداییم. در ایده «دیگری»، ابژه، صاحب مشروعیت است، ولی در نادیگری، ما حتی برای سوژه امکان بودن قائل نیستیم؛ می‌توان گفت، در خشم ما با یک ابژه اضافی و تهی‌شده مواجه می‌شویم.
چنان‌که گفته شد، اساس برساخته شدن خشم ناشی از یک نوع انحصار اقتصاد، آزادی و ناعدالتی اجتماعی است. همه این مؤلفه‌ها و یا ترکیب این ماشین‌ها، امکان‌های دیگری را محدود می‌کند. ماشین اقتصاد انحصاری مانع امیال سوژه‌ها می‌شود. انسان‌ها بنیاداً تمایل دارند قلمرو مصرف و نیازهای زیستی خود را بسط دهند و خود را به امیال تازه وصل کنند.
آزادی و عدالت از خواست‌ها و امیال تاریخی انسان‌ها هستند؛ از این حیث، ماشین عدالت و آزادی نیز یک خواست درون‌باش انسانی محسوب می‌شود. وقتی یک ماشین کارکردهای عدالت‌خواهانه و آزادی‌خواهانه انسان‌ها را نادیده بگیرد، ما با انباشتی از ماشین‌ها و امیالی مواجه می‌شویم که امکان‌های وصل شدن به نیروهای بیرونی را از دست خواهند داد. در این لحظه نیروها با شدت وارد میدان می‌شوند؛ این لحظه، لحظه تولد خشم و خشونت انسان است.
تاریخ خشم انسان‌ها نسبتی منطقی با میل آزادی و عدالت دارد. انقلاب‌ها که اوج خشم جمعی یک جامعه محسوب می‌شوند، دقیقاً از مثلث اقتصاد، عدالت و آزادی برساخته شده‌اند. انقلاب لحظهٔ اوج خشم یک ماشین جمعی است که یک ماشین قدرتمند مانع بروز امکان‌ها و شدن‌های آن‌ها شده است.
انسان بنیاداً موجودی است که دائماً در یک شدن و فرارفتن از خود قرار دارد. انسان تکرار می‌کند، ولی تلاش می‌کند از تکرار زیستن فراتر رود. اگر نوعی ماشین عدالت و آزادی در ساختار جامعه ساخته شود که امکان‌های شدن و صیرورت انسان‌ها را محدود کند، آنگاه امیال جامعه تولید و بازآفرینی خود را از دست خواهد داد.
اگر به تکوین تاریخ علم یا تاریخ جامعه‌شناسی نظری بیفکنیم، خواهیم دید که ما هیچ نقطه ثابت در تاریخ ایده نداریم. اساساً انسان‌ها میل به قلمروزدایی و ساختن یک قلمرو جدید دارند. انسان در زندگی میل به فراتر رفتن از خود دارد، دوست دارد بیافریند و امری نو در جهان خلق کند. هر ماشینی که در برابر میل فردی و جمعی انسان‌ها قرار گیرد، مانع رشد امکان‌های او خواهد شد. در این صورت انسان تمایل دارد از این قلمرو فراتر رود و در قلمروی جدید امکان‌های خود را بیافریند.
