فاصله تا نهادینگی ارزش های مدنی

عالیه شكربیگی

0 ۱۷

به نظر می رسد ریشه رفتاری که تحت عنوان خرید احتکارگونه اجناس و اقلام خوراکی و مورد نیاز مردم مطرح شده را باید در تاریخ این مملکت جست. این قبیل رفتارها مربوط به امروز نیست. در واقع مردم هرازگاهی که احساس قحطی در جامعه پیش می آید و شرایطی پیش می آید که مردم نمی توانند مثل همیشه اجناس مورد نظرشان را تهیه کنند، پیشاپیش تلاش می کنند که یک سری از اجناسی که مورد نیازشان هست را تهیه کنند تا خیال شان راحت شود. این رفتارها در واقع گویای این است که جامعه ما هنوز دارای ارزش های مدنی نیست، جامعه ما هنوز دارای رفتار شهروندی نیست. در واقع اینکه ما می گوییم مدنیت یا شهروندی جامعه مبتنی بر یک جایگاه سست و بی استحکام است. چرا که اگر ارزش های مدنی بر مغز مردم حاکم باشد، در چنین مواقعی تلاش می کنند به عنوان یک امر اجتماعی این مساله یا مشکلی که وجود دارد را حل کنند. این باز گویای یک منیت طلبی، فردیت طلبی یا ارزش های محاسبه گرانه ای است که از گذشته در بین ایرانیان بوده، هست و احتمالا خواهد بود مگر اینکه ارزش های فرهنگی ما دچار تغییر و تحول شود. به نظر می رسد که این یک رفتار فرهنگی ناسالم است که شاید نام دیگر آن فرصت طلبی باشد و در واقع مردم از فرصت هایی که پیش روی شان است نه به نحو احسن که به شکل منفی استفاده می کنند. در شرایطی که جامعه ما در آن است و مشکلات اقتصادی موجود پیامد ناکارآمدی کارکرد دولتمردان ما و سیاست های حاکمیت است که نوعی خلا را در تامین معیشت اقتصادی مردم در جامعه ایران را به وجود آورده است. طبیعتا وقتی چنین مساله ای وجود دارد به نظر می رسد که باید با عقلانیت در رفتارها، سیاستمداری، حکمرانی خوب و با در پیش گرفتن رفتارهای فرهنگی مطلوب بتوان این مساله را حل کرد. یکی از جاهایی که می گوییم رفتارهای منفعت طلبانه یا سودگرایانه در میان مردم دیده می شود، همین مساله خرید خودرو است. در حالی که می گویند جامعه به مشکل برخورده و قیمت خودرو مساله دارد و مشکلاتی در این حوزه است اما از آن طرف هم وقتی نگاه می کنیم آن حس سودطلبی مردم که ریشه در رفتارهای منفعت طلبانه (که می گوید هرچیزی برای من باشد و دیگران مهم نیستند) موجب می شود که حتی در این شرایط هم برای خرید خودرو اقدام کرده و صف بکشند.

این همان رفتار ضدمدنی است: یعنی ارزش های ضد مدنی که در جامعه وجود دارد. وقتی ما به آن درجه از آگاهی و فهم مسائل و مشکلات جامعه برسیم، طبیعتا من نوعی مایحتاجم را برای خودم جمع نمی کنم و اصلا کاری به دیگران نداشته باشم. این گویای این است که رفتارهای خاص گرایانه در میان مردم ما وجود دارد و ما هنوز در تعاملات مان بر اساس رفتارهای توسعه نیافته (یعنی رفتارهایی که دارای عقلانیت نیست) عمل می کنیم. جامعه ما این مساله را دارد و عوامل مختلفی می تواند بر آن تاثیرگذار باشد. رسانه مملکت می تواند نقش موثری در آگاهی جامعه داشته باشد که مردم احساس قحطی و ناامنی در آینده و کمیاب شدن کالا در آینده نکنند. به نظرم این نشان دهنده این است که رفتارهای عقلانی در مردم درونی نیست و اینها گویای این است که جامعه از هر راهی برای رسیدن به اهداف خودش استفاده می کند. حالا یک زمان بحث پوشک بود، یک زمان خرید خودرو. هر زمان یک کالایی باب می شود و مردم این کار را انجام می دهند. باید تلاش شود که با یک همراهی و همبستگی اجتماعی مسائل حل شوند. همه اینها خبر از شکاف، تبعیض های موجود در جامعه، اختلاف طبقاتی است. در جامعه یک سری اصول به عنوان مقررات اجتماعی پذیرفته می شود اما زمانی که مردم احساس کنند که آن مقررات دیگر پاسخگوی نیازهای آنها نیست، خودشان با پیش گرفتن رفتارهای خاص گرایانه، آن طوری که به نیازهای شان پاسخ داده شود، تصمیم می گیرند. ناکارآمدی دستگاهی مثل رسانه، تلویزیون، مطبوعات که نتوانسته اند این مسائل را برای مردم توضیح دهند، تشریح کنند و همین طور پاسخگو نبودن دولت درباره اقلام و مایحتاج مردم مشکل را بزرگ تر می کند. اینها نتوانسته اند به گونه ای رفتار و عمل کنند که مردم در جامعه احساس کمبود نکنند که در نتیجه آن رفتارهای غیرعقلانی و غیرمدنی اینچنینی را پیش بگیرند. به نظرم ما تا رسیدن به یک جامعه مدنی فاصله زیادی داریم و طبیعتا تا آن زمان ممکن است رفتارهای اینچنینی وجود داشته باشد. این گویای این است که تنش و ستیزه ای که در جامعه وجود دارد ممکن است در تقابل با رفتارهای حاکمان و حکمرانان باشد.

منبع روزنامه اعتماد، شماره 4196 به تاريخ

پاسخی بگذارید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد